Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 6

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen folk şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, rağbet eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ait ve Türk’e özgü mazmunında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve sınırlı bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle makaslamaklan ve giderek anonimleabat bir nazım biçimidir. Yırler anne dörtlüklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Yırlerdeki dörtlüklere (üçlük veya ikilik bile kabil) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise folk dilinde “putrel” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra yine edilen ikilik (ya da henüz çok) dizelerdir.

Yırnün sınırlı bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da herhangi bir folk şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü evet. Bu yüzden türkü tipinin en kabartılı özelliği melodisidir. Yırler hece ölçüsünün her lafıbıyla söylenir. Yani hece sayısı bakımından bir sınırlama gerçekleşemez.

Yırlerin kocaman çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Yırler bu şekilde folkın malı olurlar ve folkın her kesimine hitap fail sanat erilar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan yaygın bir müzik türüdür. Yırler çoğu defa, bir doğa hadiseı ya da bir kahramanlık kontrasında doğar ve yayılırlar. Yırler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, belde adlarının, ayrıca konuların birlikte değiştiği görüldüğü bâtınin, nerede doğduklarını saptamak hâlleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere göre usulsüz ve usullü türküler olarak iki alt bölüm yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı bâtınine saha uzun havalardır. Usullü olan türküler grubunda ise genellikle temsil havaları belde hileır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da kırıntı sonuçsuz adı verilmektedir.

Türklerde işlenen konulara göre bile sınıflama yaratıcı yazarlar vardır. Konularına göre türküler:

Ninniler
Çocuk türküleri
Natür türküleri
Aşk türküleri
Kahramanlık ve bayrakaltı türküleri
Seremoni türküleri
İş türküleri
Zıtlıklı türküleri
Ölüm türküleri (Ağıt)
Külah türküleri
Huy ve efsanevi türküleri
Zeybek ve derebeyi türküleri
Cinayetler ve acıklı olaylarla alakalı türküleri
Güldürücü türküleri