Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 9

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen halk şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, ilişki eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile müntesip ve Türk’e özgü demeında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belli başlı bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle kırlan ve zamanla anonimlehandan bir nazım biçimidir. ırlamakler ana murabbaklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. ırlamaklerdeki murabbaklere (üçlük yahut ikilik bile olur) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise halk dilinde “saz” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında tekrar edilen ikilik (evet da daha çok) dizelerdir.

ırlamaknün belli başlı bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da herhangi bir halk şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü evet. Bu yüzden türkü tipinin en kupkuru özelliği melodisidir. ırlamakler hece ölçüsünün her sözıbıyla söylenir. şu demek oluyor ki hece nüshası itibarıyla bir sınırlama gerçekleşemez.

ırlamaklerin yetişkin çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. ırlamakler bu şekilde halkın varlıkı olurlar ve halkın her kesimine seslenme fail sanatkârlar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir musiki türüdür. ırlamakler çoğu misil, bir tabiat olayı evet da bir kahramanlık içinsında doğar ve yayılırlar. ırlamakler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, taraf adlarının, hatta konuların dahi değiştiği görüldüğü karınin, nerede doğduklarını saptamak takatleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere göre usulsüz ve usullü türküler olarak dü kıvrım yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı karınine saha uzun havalardır. Usullü olan türküler grubunda ise çoğu kez oyun havaları taraf kızılır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da gücenmiş hava adı verilmektedir.

Türklerde işlemlenen konulara göre bile sınıflama yapan yazarlar vardır. Mevzularına göre türküler:

Ninniler
Çocuk türküleri
Doğa türküleri
Aşk türküleri
Kahramanlık ve bayrakaltı türküleri
Tören türküleri
İş türküleri
Içinlıklı türküleri
Ölüm türküleri (Ağıt)
Desise türküleri
Tab ve efsanevi türküleri
Efe ve derebeyi türküleri
Cinayetler ve şiddetliklı olaylarla alakalı türküleri
Güldürücü türküleri